„Łaskawe” Jonathana Littella to jedna z najbardziej wymagających powieści XX wieku — narracja prowadzona z perspektywy oficera SS, pełna wewnętrznych wizji i koszmarów głównego bohatera. Przenieść taką psychikę na scenę teatralną fizycznymi środkami jest trudne. Punktem wyjścia dla naszej realizacji dla Teatru Śląskiego w Katowicach, w reżyserii Mai Kleczewskiej, było pytanie: jak pokazać coś, co dzieje się wyłącznie w głowie bohatera.
Od tekstu do koncepcji wizualnej
Adaptacja teatralna „Łaskawych” wymagała warstwy wizualnej, która nie ilustrowałaby akcji scenicznej, tylko budowała przestrzeń dla wewnętrznych wizji bohatera — koszmarów, urojeń, rozpadu psychicznego. Zdecydowaliśmy się na hologram sceniczny: projekcję budującą trójwymiarowy efekt obecności w przestrzeni sceny, a nie płaski obraz na tylnej kurtynie.
Autorska metoda budowania efektu przestrzennego
Trójwymiarowy efekt projekcji uzyskaliśmy dzięki autorskiej metodzie wykorzystania systemowych elementów scenicznych — bez dedykowanej, kosztownej infrastruktury do hologramów, którą trudno amortyzować przy pojedynczej produkcji teatralnej. Hologramy budowały kompozycje wizualne będące bezpośrednią projekcją koszmarnych wizji głównego bohatera, zintegrowane z efektami specjalnymi i scenografią tak, by stanowić przedłużenie sceny, a nie osobną warstwę multimedialną nałożoną na spektakl.
Realizacja obejmowała ścisłą współpracę kilku dyscyplin: koncepcję hologramu, efekty VFX, scenografię i reżyserię światła — zaprojektowane wspólnie, nie sekwencyjnie, tak by warstwa cyfrowa i fizyczna scenografia od początku mówiły tym samym językiem wizualnym.
Co z tego procesu przenosi się na inne produkcje
Kilka decyzji projektowych z „Łaskawych” ma zastosowanie znacznie szersze niż ta jedna adaptacja:
- Hologram sceniczny budowany na systemowych elementach scenografii jest realną alternatywą dla kosztownej dedykowanej infrastruktury — szczególnie przy produkcjach granych ograniczoną liczbę razy.
- Warstwa wizualna reprezentująca stan wewnętrzny bohatera (nie akcję fizyczną) wymaga innego podejścia projektowego niż klasyczna scenografia narracyjna — więcej o tej różnicy piszemy w artykule o immersyjnej scenografii teatralnej.
- Integracja efektów specjalnych, projekcji i światła w jeden system wymaga wspólnego sterowania od pierwszej próby technicznej — zasadę tę opisujemy szerzej w artykule o DMX w scenografii teatralnej.
Pełna dokumentacja realizacji — w tym zdjęcia z produkcji autorstwa Przemysława Jendroski i Teatru Śląskiego — dostępna jest na stronie projektu „Łaskawe”.
Jeśli pracujecie nad adaptacją tekstu, w którym kluczowa jest wewnętrzna perspektywa bohatera, a nie tylko akcja sceniczna — skontaktujcie się z nami, chętnie porozmawiamy o możliwych rozwiązaniach wizualnych.